Magical thinking

On the ever inspiring TED site, I recently viewed the talk ‘The origins of pleasure’ in which Psychologist Paul Bloom investigates our love of art and wonders why we like an original painting better than a forgery.

In his opinion is has to do with the history of the piece of art that somehow enriches our experience. Human beings are essentialists, he claims, and our beliefs about an object interfere with how we experience it. Before we can fully appreciate something, we need to know what it is, who made it, and where it comes from.

I don’t disagree with his theory, but I think that something is missing. Why do we feel betrayed when we discover that we have been looking at a forgery? Not only because our assumptions were wrong, and we are staring at an object with a different, less interesting, history. It’s also because we are magical thinkers.

When I’m standing in front of a painting in a museum and I observe the details from up close, or when I place my hand (when allowed) on a marble statue, I secretly believe that the genius of the artist is still present in his or her work, and that by approaching it, a bit of that genius might jump over to me. An original work of art could therefore inspire us, as a forgery cannot.

But perhaps we have become too rational to admit to this type of thinking. Being an essentialist is much easier to accept.

Boosaardige curatoren met een gevoel voor ironie

Schoon naakt is verkwikkend. Gespierde billen en schouderpartijen, pronte borsten en welvende dijen; de zalen en galerijen van het Louvre staan er vol mee. Wie niet tevreden is met de weergave van de geslachtsorganen, die of te klein of te bedekt zijn afgebeeld, kan zijn hart ophalen in een recente afdeling van het museum, waar (in samenwerking met het Quai Branly) Afrikaanse en Aziatische kunst wordt tentoongesteld.
Gisteren genoot ik van al dat bloot, zelf lekker dik aangekleed met muts op en handschoenen aan, want het Louvre is te groot en te weinig geïsoleerd om warm te stoken.  Ik cirkelde rond mythische figuren van steen om ze vanuit alle hoeken te kunnen bewonderen en boog voorover om de kleinere beeldjes en hun details van dichtbij te zien.
Halverwege tussen het Griekse marmer en het Afrikaanse hout, tussen de verleidelijke nimfen en de vruchtbaarheidsmascottes, hingen posters waarop het museum een nieuwe collectie aankondigde: Islamitische kunst. En ik vroeg mij af of de keuze voor de locatie van deze expositie puur toeval was, of misschien het resultaat van boosaardige curatoren met een gevoel voor ironie. Hoe dan ook, binnenkort in het Louvre: de mooiste geometrische patronen midden tussen het naakt.

(Beeld: Psyché ranimée par le baiser de l’Amour)

Lady Gaga and the fascist

It was a fascinating evening last night at the Dutch Institute in Paris. Not at all what I had expected, but fascinating all the same. Or perhaps I should say: fascinating for the very reason that it delivered something I did not expect.

The debate about the role of art in society is an old one. As is the discussion about the difference between high and low culture. But current political developments in the Netherlands have placed these subjects back on the agenda. It’s not just the new government that wants to cut its art budget; a recent poll showed that nearly half of the Dutch people believe that too much public money is spend on culture. Time to defend the necessity of art – or more concrete: to defend cultural subventions.

Four invitees, two Dutch and two French, all men (Frédéric Martel, Rob Riemen, Harry de Winter and Marc Restellini) where seated behind a table, with Fouad Laroui moderating their discussion. The audience was promised a structured dialogue about elitism, the rise of populist politicians, the situation in the US, the commercial aspect of arts and the global competition. But as soon as the first speaker made his statement, we all sensed that everyone was too passionate about the importance of culture, to allow a calm dialogue along premeditated lines.

This first speaker was cultural philosopher (and president of the Nexus Institute)  Riemen, stating that the Dutch politician Wilders, who had been referred to as a populist, was better called by its proper name: a fascist. It should therefore not have surprised anyone that Wilders attacked our culture. All fascists hate culture, as they all hate democracy. To Riemen, high culture was necessary to ensure or at least facilitate political freedom – in line with Spinoza, he believed that art helped us to establish human values.

The second speaker was sociologist Martel who came to the conclusion, after his research that took place in thirty countries, that the distinction between high and low culture had more or less disappeared. Of course there was still a difference between Beethoven and Lady Gaga, but the difference between a dance performance and Japanese manga was a lot more blurry.

But there it was: the mentioning of Lady Gaga (or Lady What’s-Her-Name, for some). She would dominate the debate from here on.

Museum-director Restellini was rather black and white in his opinion of her. Lady Gaga represented nothing but money. She was a young girl, possibly without any talent, being exploited. This statement made television producer De Winter “speechless”, although fortunately it did not leave him without words. To him, Lady Gaga was a genius. And sure, she had a great marketing team, but that did not mean she wasn’t an artist. What we used to consider bad or low culture had changed: HBO television series from the US were important cultural products.

Without even blinking, Restellini then admitted to have never seen or heard anything from Lady Gaga. Still, he was sure that she did not represent art.

His avowal exposed an underlying problem, as his opinion on Lady Gaga was not based on Lady Gaga. It was based on what he had read about her. But according to Riemen, we no longer lived in a reality with intelligent free media to inform us, we lived in a mediated world, where mass media prescribed our opinions.

Needless to say, the men did not reach an agreement on the importance, danger, genius or superficiality of Lady Gaga, but they did deliver an animated discussion. The only thing I regretted was that no one dared to ponder the evidence surrounding them.

We were all present at a free debate in a heavily funded cultural institute (a representative of the so called high culture *), but the walls surrounding us were covered with large prints of famous fashion photographer Sasha. Now I don’t want to say anything negative about her work – she more than deserves this exhibition – but it made me wonder: can a fashion photographer enter the realm of  high culture or does the institute not care about the distinction between high and low anymore?

Except for Riemen, none of the speakers gave a clear description of what they believed culture was supposed to give us, but fortunately for me, I agreed with the one statement that was made early on: art is an instrument to help us establish our human values. So, could anyone looking at these large fashion photographs feel enhanced, liberated from a limited mindset or transformed? Perhaps. And this ‘perhaps’ is no doubt the reason for this photographer’s presence on these walls.

The distinction between high and low culture seems mostly vanished, but that does not mean that all culture is in danger of becoming plain entertainment. When confronted with something (a painting, a television series, a Lady Gaga video clip), we shouldn’t ask: is this high or low? We should ask: does this have the potential to give us something we don’t expect, to force us to think outside the box, to change us? And if the answer is ‘yes’ or even ‘perhaps’, then that something is worth defending.

March 10th 2011 // L’Institut Néerlandais (The Dutch Institut) // UN CRI POUR LA CULTURE (A CRY FOR CULTURE)

* Please read the response from Jeanne Wikler on this in the comments.

Expositie

Ik heb twee vriendinnen die schilderen. De een heeft drie jaar op de school voor de schone kunsten gezeten. De ander kocht op een dag potloden en papier en begon te tekenen. De een maakt inmiddels niets anders dan etsen. De ander schildert abstracte werken in bonte of juist sobere kleuren. De een is verlegen, onzeker en ontzettend koppig. De ander was vroeger model, heeft wel eens een plaat opgenomen en schaamt zich nergens voor.
Wie van hen het meeste talent heeft, weet ik niet, maar ik heb inmiddels wel een vermoeden wie zich het snelst zal kunnen ontwikkelen. Terwijl de een al jaren van een expositie droomt zonder haar werk aan een galerie te laten zien, presenteerde de ander afgelopen weekend haar doeken in de prachtige salon van de dokterspraktijk van haar minnaar. Ze verkocht genoeg om de rest van het jaar te kunnen blijven schilderen.

(http://www.artm3m.com)

Fellini

felliniromaaff1De eigenaar van de filmposterwinkel waar we twee jaar geleden een prachtige Fellini Roma kochten (Franse versie), herinnerde zich onze aankoop nog toen we hem onlangs opnieuw bezochten en gaf ons spontaan vrijkaartjes voor de Fellini expositie in het Jeu de Paume. Wegens drukte, vakantie of pure ondankbaarheid bleven de uitnodigingen een paar weken op een boekenplank staan en pas gisteren, op de laatste dag van de expositie, wandelden we vanuit ons huis over de Rue de Bac naar het Louvre en vanuit daar naar het fotomuseum.

Wat kun je verwachten van een expositie over een cineast? Er hingen setfoto’s, er waren schermen waarop delen van zijn films werden getoond en er waren tientallen teksten geschreven die de bezoekers informeerden over de biografische en filmografische feiten die de echte liefhebber natuurlijk allang kende. Het enige interessante waren de schetsen van Fellini die demonstreerden dat bepaalde scenes en personages met kostuum en al in zijn dromen voorkwamen en dat hij zonder het talent om te tekenen zijn universum wellicht nooit aan de buitenwereld had kunnen tonen. We verlieten de expo enigszins teleurgesteld – in de anderhalf uur dat we er waren, hadden we beter naar een van zijn films kunnen kijken.

The Sheer

Vorige week in de Melkweg werd de nieuwe cd van The Sheer uitgebracht: Here and Now and Long Before. Wie gelooft dat Nederlandse bands alleen vrolijke popliedjes kunnen maken, zal versteld staan van wat deze jongens uit Haarlem hebben opgenomen. Prachtige melodieën, originele gitaarpartijen, volwassen teksten en een stem die direct tot je ziel lijkt door te dringen. The Sheer kan zo op wereldtournee vertrekken. Dat mijn man de band hier en daar een beetje  heeft geholpen als producent heeft daar misschien wel iets, maar toch zeker niet alles mee te maken. Nieuwsgierig? Kijk dan eens hier.

Een oneerbiedig kunstbezoek

Op een vrije dag in mei slapen ze uit en zitten tot twee uur ’s middags aan de ontbijttafel. Daarna moet er van het mooie weer genoten worden. Ze lopen door de straten van Saint Germain, steken de Seine over en gaan de tuinen van het Louvre in. Hij: Er staat geen rij voor de Orangerie. Zij: Dan zijn we verplicht naar binnen te gaan.

Ze lezen de brochure. Monet heeft een aantal gigantische doeken aan zijn vaderland geschonken en deze zogenoemde Nymphéa worden hier tentoongesteld. In de kelder wordt de privé-collectie van Paul Guillaume getoond. Hij: Wie is Paul Guillaume? Zij: Ik heb geen idee. Ze schamen zich diep.

De doeken van Monet zijn indrukwekkend, ook voor mensen die niet van Monet houden. Hier was een meester aan het werk, zeggen ze en ze wijzen elkaar op de details. Een verdieping lager hangt een portret van de man aan wie de permanente expositie zijn naam te danken heeft. Zij: Nu weten we dat hij iemand was die rookte, las en een snor had.

Ze bekijken de de privé-collectie van Paul Guillaume. Veel Cezanne en Rénoir, veel stillevens van appels en peren. Hij: Ik krijg er honger van. Zij: Nu alleen nog wat brood en koffie en het ontbijt is compleet. Paul Guillaume blijkt een kunstverzamelaar te zijn, een mecenas en een handelaar. Ze lopen verder, langs Modigliani en Rousseau. Zij: Dat is het kleinste hondje dat ik ooit op een schilderij heb gezien. Hij: Dat is geen hondje. Dat is een rat. Op de stillevens, die nog steeds populair zijn, vinden ze melk, eieren en brood. Maar geen koffie.

Ze blijven stil staan voor een enorm doek van Picasso, een roze naakte vrouw. Zij: Dit is van zijn Grote Handen periode. Hij: Jij hebt zeker nooit kunstlessen gehad. Zij: Jawel, maar in Europa zijn die anders dan in de VS. Hoe heet deze periode volgens jou? Hij: De Blauwe Periode.

Ze komen nog een paar harlekijns tegen en een paar Parijse straten. Daarna duiken ze de boekhandel in. Zij: En? Heb je ervan genoten? Hij: Enorm. Ze halen hun schouders op. Hun ziel stond er die middag niet voor open.