Filosofie Scheurkalender 2010 (14)

‘Iedereen is er met een bepaald doel, dacht ik. En toen: Ja? Is dat zo? Is iedereen er met een bepaald doel?’ (Marcel Möring, Bederf is de weg van alle vlees, 1994) Hoofdpersoon in de novelle Bederf is de weg van alle vlees is een jongen die als ober in een restaurant werkt. Op een…

Filosofie Scheurkalender 2010 (13)

‘Zonder verhaal is er geen schuld.’ (Margaret Atwood, Payback, 2008) In de tot een boek omgevormde serie lezingen getiteld Payback, verkent Atwood de geschiedenis van ons begrip ‘schuld’. Hoe en waarom is ons systeem van lenen en terugbetalen ontstaan? Atwood gaat ver terug in de tijd, vergelijkt verschillende culturen en concludeert dat schuld uitsluitend kan…

Filosofie Scheurkalender 2010 (12)

‘Het gerechtshof wil niets van u. Het ontvangt u wanneer u verschijnt en het laat u weer gaan wanneer u vertrekt.’ (Franz Kafka, Der Prozess, 1925) In Het Proces raakt hoofdpersoon Josef K. verstrikt in een ondoorgrondelijk rechtsysteem. Op een dag wordt hij zonder aanleiding onder huisarrest gezet in afwachting van zijn proces. Hij weet…

Filosofie Scheurkalender 2010 (11)

‘Musicale creatie aan de ene kant, een machine om te kwellen en vernederen aan de andere kant: het beste en het slechtste waartoe mensen in staat zijn.’ (J.M. Coetzee, Diary of a bad year, 2007) De Nobelprijswinnaar Coetzee vindt in iedere roman een manier om zijn engagement te tonen en tegelijk een spannend verhaal te…

Filosofie Scheurkalender 2010 (10)

‘Lelystad was de bekroning van de vaderlandse strijd tegen het water.’  (Joris van Casteren, Lelystad, 2008) In het alom geprezen boek Lelystad toont Van Casteren hoe de hoopvolle dromen voor de eerste nieuwe polderstad van Nederland stukslaan op ondoorgrondelijke bureaucratie en wanbeleid. De progressieve en goed bedoelde plannen van pioniers monden uit in een grijs…

Filosofie Scheurkalender 2010 (9)

‘Mogelijk heeft schrijven te maken met duisternis en met een verlangen, of wellicht een dwang, om erin binnen te dringen, en, als het meezit, het te verlichten en er iets van mee terug te nemen, het daglicht in.’ (Margaret Atwood, Negotiating with the dead, 2003) In de essaybundel Negotiating with the dead spreekt Atwood over…

Filosofie Scheurkalender 2010 (8)

‘Het genot ontstond door het te intense bewustzijn van de eigen degradatie.’ (Fjodor Dostojevski, Aantekeningen uit het ondergrondse, 1864) Volgens de verteller van Aantekeningen uit het ondergrondse is een te groot of te sterk bewustzijn een ziekte. Een mens zou voor zijn dagelijkse handelingen aan een simpel bewustzijn genoeg kunnen hebben. Maar ontwikkelde mensen, zoals…

Filosofie Scheurkalender 2010 (7)

‘Wij begonnen pas te functioneren in tijden van oorlog. Wij waren gemaakt voor de waanzin. Eigenlijk kwamen wij, moeder en haar zonen, pas tot leven als de noodtoestand was afgekondigd.’ (Jaap Scholten, De wet van Spengler, 2008) Het gezin waarin we opgroeien, blijft voor ons vaak een raadsel. Vader, moeder en kinderen spelen allemaal een…

Filosofie Scheurkalender 2010 (6)

‘Romanciers die intelligenter zijn dan hun werken, zouden een ander beroep moeten kiezen.’ (Milan Kundera, De kunst van de roman, 1990) Kundera houdt niet van massamedia die met pasklare ideeën ons denken afstompen en auteurs in het spotlicht zetten in plaats van hun romans. Auteurs kunnen volgens hem het beste proberen achter hun oeuvre te…

Filosofie Scheurkalender 2004 (10)

‘Ik moet een manier vinden om de waarheid te spreken zonder haar echt te uiten. Wat is literatuur per slot van rekening anders? Handige leugens die heimelijk de waarheid spreken.’ (Simone de Beauvoir, Een transatlantische liefde, 1998). In februari 1947 ontmoet de dan al beroemde filosofe en schrijfster Simone de Beauvoir een nog niet zo…