Schrijven is waarnemen en analyseren; schrijven is de manier waarop ik contact heb met de wereld. Marx meende…  >>> lees verder >>>

Mij werd gevraagd of ik dat erg vond en het antwoord was natuurlijk ‘ja’. Maar waarom precies?

In de ruim tien jaar dat ik in Parijs woon, ben ik zeker een paar honderd keer naar het instituut gegaan. Meestal was dat om gebruik te maken van de bibliotheek, die een rustige werkplek biedt, een zeer uitgebreide collectie kunstboeken bevat en veel Nederlandse tijdschriften op de planken heeft staan. Toch was ik ook minstens een paar keer per jaar te vinden op de literaire avonden, want de gasten en onderwerpen waren vaker dan niet te boeiend om aan me voorbij te laten gaan. Tijdens het informele gedeelte, na het interview of gesprek, dat eerst nog gepaard ging met hapjes en drankjes en later alleen nog met een drankje, heb ik veel auteurs ontmoet. Het formele gedeelte riep altijd wel een vervolgvraag op die een gemakkelijke insteek bleek om mensen aan te spreken, ook als die Adriaan van Dis, Cees Nooteboom of Oek de Jong heetten. Soms voelde ik mij op die avonden zelfs onderdeel worden van het literaire wereldje – geen onaangename ervaring voor een auteur die buiten de grenzen van haar moedertaal leeft. Voor mij  zal de opheffing van de afdeling die dit allemaal organiseert, dus zeker een gemis zijn.

Erger is het uiteraard voor het instituut en de medewerkers, die wellicht te maken krijgen met gedwongen ontslagen of lijden onder een gevoel van verslagenheid: tientallen jaren hebben talloze mensen met elkaar samengewerkt om een reputatie op te bouwen, die nu met een pennenstreek wordt afgeschreven. Mijn sympathie gaat uit naar de direct betrokkenen.

En hoe jammerlijk is het voor de rest van Nederland? Voor Frankrijk? Het Institut Néerlandais is het grootste Nederlandse culturele instituut in het buitenland. Het vervult een rol als ambassadeur van de kunst; het is een cultureel gezicht van ons land. Op dit moment blijven de kunstbibliotheek en de expositieruimte gelukkig gespaard – misschien omdat Nederland beter bekend staat als een land van architectuur en moderne kunst, dan als een land van letteren. Maar als het instituut Nederlandse literatuur niet langer kan promoten en Franse bezoekers derhalve niet langer kan interesseren voor onze auteurs, wat zal er dan gebeuren met de  bekendheid van de Nederlandse letteren in Frankrijk?

Is het bedroevender dat een theatergroep in Amsterdam wordt opgeheven of dat wij hier onze literaire avonden verliezen? Is het beter een ondergeschoven kindje te helpen of de broer te steunen die ook zonder hulp overeind kan blijven? Ik kan geen oordeel vellen over wie subsidie het hardste nodig heeft of het meeste verdient – daarvoor heb ik simpelweg te weinig informatie. Het zou natuurlijk fijn zijn helemaal nergens te hoeven bezuinigen, maar die optie hebben we niet, tenzij we straks een andere regering verkiezen. Hella Haasse, die gisteren op het instituut werd geëerd met een vertoning van een documentaire en met een scherp en liefdevol debat, heeft haar hele leven geprobeerd om geen zwart-wit meningen te verkondigen en altijd de nuance te bewaren. Daar neem ik graag een voorbeeld aan.

(Lees ook: Zwanenzang van het Franse huis voor schrijvers uit de Pays-Bas, in NRC)

(Beeld: Psyché ranimée par le baiser de l’Amour)

‘Zullen we lunchen?’ vraagt mijn man bijna dagelijks. En jarenlang was mijn standaard antwoord daarop: ‘Hoe laat is het?’ Totdat een vriendin mij erop attent maakte. ‘Wat doet het er toe hoe laat het is?’ wilde ze weten. ‘Vraag jezelf eerder af of je honger hebt!’
Mijn man en ik werken allebei als zelfstandigen thuis. We hebben geen vaste werktijden, maken zelden afspraken buitenshuis en hoeven niemand te bellen als we ons een keer verslapen. Toch speelde de klok een overheersende rol in ons leven.
Het eerste wat ik ’s morgens deed wanneer ik wakker werd, was kijken hoe laat het was. Mijn interne schoolmeester liet mij nooit vergeten welke taken er voor die dag gepland stonden, en het uur vertelde me of ik me moest haasten, rustig kon opstaan of me nog eens mocht omdraaien. Eigen baas of niet, ik had een strak schema waaraan ik me moest houden en de klok was mijn oriëntatie. Waar was ik in de dag?

>>> Lees de rest van dit artikel over klokkijken, tijdsvergetelheid en Linnaeus’ bloemenklok  in de Flow van deze maand (Nr.1 2012).
Foto: Hilda Grahnat.

Guy Deutscher schreef het boek Through the language glass (2010) waarin hij zich afvraagt of de taal de spiegel is van de samenleving en of een taal kan beïnvloeden hoe je denkt; zeer interessant voor iemand die buiten haar taal woont en weleens in een andere dan haar moedertaal schrijft. Maar het boek geeft helaas weinig antwoorden. Gelukkig bevat het wel grappige en goed gedocumenteerde verhalen zoals het bovenstaande. Ik zal de Odyssee een volgende keer met andere ogen lezen.

Waarom staan we (niet) aan de zijlijn?

Hagar: “De zijlijn past niet bij me. Ik vervloek de dag dat het dagelijkse nieuws me niet meer aangrijpt. Dat ik nonchalant word over oneerlijkheid, vervuiling, corruptie en misbruik. Blijkbaar is het een hardnekkige identificatie, die ik deel met veel GroenLinksers: het willen bestrijden van wat schade toebrengt aan mensen en aan de natuur.” Het vervolg >>

Claire: “Ik sta aan de zijlijn, want ik hoor niet graag bij een groep. Politieke partijen hebben naast standpunten waarmee ik instem ook altijd standpunten waarmee ik niet instem. Als ik lid zou worden, ben ik gedwongen me aan te passen en compromissen te sluiten. Daar houd ik niet van.” Het vervolg >>

For the past two weeks, my husband and I have been writing. Day and night. He is finishing the first draft of a new screenplay and I am composing the first chapters of what might become my debut novel in English.

Or course, we take breaks from our desks. We sleep and make coffee; we go out and inhale days’ worth of fresh air. We do not, however, take breaks from our minds, or from our subconscious, or from whatever it is that tunes in to the whispering and sometimes howling voice. What we are experiencing is a writing frenzy: we are eating and dreaming and living our tales.

During my yoga sessions in the early morning, I keep my notebook on the matt.  More then once an idea popped up while my knees were hugging my cheeks. At breakfast, I read. The Great Gatsby, The Elements of Style – I read, and I drift off; it is difficult to concentrate when at the same time, your head absorbs messages from undefined sources. Over lunch, my husband and I barely talk. We discuss the weather, or the food we should purchase for later, but we do not get on a subject that might distract us.

The news? Television? Our social life? We have disconnected ourselves, relying on others to reestablish the bonds when important matters need to reach us.  Occasionally, I take an hour out of my day to make a phone call or respond to an email. Other duties I add to a list, so I can ban them out of my mind. Without cluttering noise, I hear much better.

Behind my desk, I both create and transcribe. When creating, I follow a stream I do not know; I trust it will take me to where I need to be; and I simply see it through to the end, where I place the dot. When creating, I don’t know what will pour out; the result is often surprising. When transcribing, I just jot down the ideas that came earlier, and feed them to the manuscript. It’s less thrilling work, obviously, but it’s equally important: humans need words to transfer ideas – if I don’t type them up, they will never exist in the minds of others.

Sometimes the ideas appear at inconvenient moments. I might be able to shut them out for a while, but I won’t: a writing frenzy only happens when I surrender completely. Ideas need to be welcome at all times, including the inconvenient ones. But the potential of loosing an idea is terribly disconcerting. When I’m making my rounds in the park, or I’m selecting apples on the market, and that flash of ideas makes my heart speed up, I rush back to my desk and turn myself into a typist as soon as possible. On the way, I repeat the ideas in my head, over and over again, avoiding friendly encounters with shopkeepers or neighbors that can only throw me off. Sometimes I memorize entire paragraphs this way, or sketch out the contents of pages of dialogue.

And that is all there is to it; I dream and think, I formulate and rearrange, I brood and wait: I write. Until the fatigue sets in and cuts me off. Meanwhile, my husband goes through the motions of a similar process. Fortunately, our working schedules are almost identical – or perhaps we are just being practical. Preparing and eating our dinner is a jovial happening, as we are both overflowing from excitement, and the feeling of having achieved something. After wine and food the ambiance changes: we are simply drained.

Right before going to bed, we turn on an episode of Dr. House; and we do so with religious loyalty. We sleep well after watching him solve his medical mysteries and fuck up his private life, and we wake up with well-attuned heads. Somehow Dr. House has become part of our ritual and we don’t want to jinx our inspiration by watching a film.

Sometimes I fear the frenzy will soon be over and my mind will focus on the outside world again; I have a quick look at the newspapers and check the social networks.  Or I draw up a little post like this one. An hour later, I feel that surge again, that physical sensation of the blood rushing through my veins. No, I still don’t believe in magic, but I’m going in for another meal: the Muse is calling me to dinner.